İnsomnia Tanısı Nasıl Konur?
Bir sabah, yıllardır tanıdığım eski bir dostumla kahve içiyorduk. Uzun zamandır görüşmemiştik, bu yüzden sohbet biraz hasret giderme havasındaydı. Ama sohbet bir noktada, onun günlerinden çok gecelerine kaymaya başladı. Geceleri uyuyamıyordu. Saatlerce dönüp duruyor, uykusuzluk ona hayatı zindan ediyordu. “Bir doktora gitmedin mi?” diye sordum. “Gitmedim,” dedi. “Ama belki de sadece stres yüzündendir, iş yerindeki o gerginlik…”
İnsomnia, ya da halk arasında bilinen adıyla uykusuzluk, aslında birçoğumuzun yaşadığı, ancak çoğu zaman göz ardı ettiği bir problem. “Birkaç gece uyuyamamak normaldir” diye düşünsek de, işin içine girince, insomnia’nın etkileri sadece uykusuzlukla sınırlı kalmıyor; vücutta birçok farklı dengesizliğe yol açabiliyor. Peki insomnia tanısı nasıl konur? Gelin, bu soruya hep birlikte göz atalım.
İnsomnia Nedir?
İnsomnia, sadece uyuyamamak değil, aynı zamanda uyuduğunda da verimli bir şekilde dinlenememek anlamına geliyor. Uykusuzluk yaşayan bir kişi, genellikle geceleri saatlerce yatakta dönüp durur, sabah ise bir türlü kalkmak istemez, çünkü dinlenmiş hissetmez. Yani bu bir “göz kapanıp uykunun gelmesi” meselesi değildir.
Bunu kendi hayatımdan örnek vermek gerekirse, bir dönem iş yerinde yoğun tempoya girip akşamları bilgisayar ekranına sabahlamıştım. O günlerin sabahları gözlerim mahmur, kafam dağınıktı. Ama ben de tıpkı dostum gibi, “Stresten oluyor, birkaç gece uykusuzluk da normaldir” diyordum. Oysa ki insomnia, kısa vadede geçmeyen bir durum.
İnsomnia Tanısı İçin Hangi Adımlar İzlenir?
İnsomnia’nın tanısı, bir dizi test ve değerlendirme gerektirir. O yüzden hastalar genellikle tek başlarına tanı koyamazlar. Doktora gittiğinizde, önce yaşadığınız uykusuzluk sorununun ne kadar süreyle devam ettiğine bakılır.
Uykusuzluğun Süresi ve Şiddeti
İnsomnia, bir haftadan uzun süren uyku bozuklukları olarak kabul edilir. Yani bir-iki gece uyumadığınızda endişelenmek gereksiz olabilir, ama iki haftayı geçtiyse, durum ciddi olabilir. Örneğin, eski arkadaşımın durumu gibi; iş yoğunluğu nedeniyle uykusuzluk yaşayan biri, sabahları kalktığında kendini hiçbir zaman dinlenmiş hissetmiyordu. İşte o zaman insomnia’dan bahsetmek mümkün.
Uyku Günlüğü Tutmak
Birçok doktor, insomnia tanısı koymadan önce, hastalarından “uyku günlüğü” tutmalarını ister. İnsomnia’nın tanısını koyabilmek için, uyku alışkanlıklarınızı ve yaşadığınız semptomları net bir şekilde ortaya koymak gerekir. Örneğin, sabah kaçta kalktığınız, gece kaçta yatıp ne kadar süre uyuduğunuz gibi bilgileri yazmak. Hem fiziksel hem de psikolojik olarak uykusuzluk yaşayan kişilerin durumunu görmek için bu önemli bir araç.
Fiziksel ve Psikolojik Durumun Değerlendirilmesi
Bir diğer adım, fiziksel ve psikolojik muayenelerdir. Çünkü insomnia, her zaman tek başına bir uyku problemi olmayabilir. Şöyle düşünün: İşyerindeki stres, bir haftalık uykusuzlukla birleşince, bu durum daha da kötüleşebilir. Uykusuzluk, depresyon, anksiyete, stres gibi başka psikolojik rahatsızlıklarla birlikte yaşanabilir.
Benim birkaç yakın arkadaşımda da, uzun süreli uykusuzluk ve sürekli olarak baş ağrısı gibi şikayetler gözlemlemiştim. Sonunda doktor, birinin depresyon, diğerinin ise anksiyete bozukluğu nedeniyle insomnia yaşadığını söyledi.
Uyku Laboratuvarı Testleri
Bazen, doktorlar uyku bozukluğunun daha derinlemesine incelenmesi için uyku laboratuvarı testleri önerir. Bu testlerde, uyku sırasında vücudun tepkileri, beyin aktiviteleri, kalp atış hızları izlenir. Yani, uyku kalitesini belirlemek için bazı biyolojik göstergeler de test edilir. Bu testler, insomnia’nın arkasında başka bir hastalık olup olmadığını görmek için faydalıdır.
İnsomnia’nın Sebepleri
İnsomnia, tek bir sebepten kaynaklanmaz. Yani iş hayatındaki stres, kötü uyku alışkanlıkları, fiziksel rahatsızlıklar ya da psikolojik etkenler gibi pek çok faktör bir araya gelerek bu durumu tetikleyebilir.
Buna bir örnek vermek gerekirse, yakın zamanda bir arkadaşım, işinden kaynaklanan yoğun stres yüzünden gece uykusuzluk yaşamaya başlamıştı. İlk başlarda “yaşam tarzı değişikliği yaparak geçer” diyorduk ama zamanla durumun gerçekten bir sağlık sorunu haline geldiğini fark ettik. İnsomnia’nın çeşitli sebepleri olduğu gibi, tedavi süreçleri de kişiye özel olabiliyor. Bu yüzden, “çözüm” genelde özelleştirilmiş oluyor.
İnsomnia Tanısının Sonuçları
İnsomnia, erken dönemde fark edilirse, genellikle tedavi edilebilir. Ancak tedavi edilmezse, kişinin günlük yaşam kalitesi olumsuz yönde etkilenebilir. Uykusuzluk sadece ruh halini değil, fiziksel sağlığı da bozabilir. Bağışıklık sistemi zayıflar, iş gücü azalır, hatta çeşitli hastalıkların riski artar.
Sonuç olarak, insomnia’yı göz ardı etmek, küçük bir uykusuzluk olarak görmek oldukça yanıltıcı olabilir. Eğer sürekli uyku problemleri yaşıyorsanız, bir uzmana başvurmak çok önemli.
Siz hiç insomnia yaşadınız mı? Peki, bunu nasıl çözmeyi başardınız? Geceleri dönüp durmak, uykuya dalamamak çok zor bir durum; ama tedavi edilmedikçe, bu durum hayatın her alanında olumsuz etki yaratabilir.